Bizans ve Osmanlı imparatorluklarına başkentlik yapmış ,mimarlık ve sanat tarihi alanlarında zengin eserler ve yapılar barındıran kadim kent İstanbul’umuzda farklı kültürlerin izinde yürüyorum…
1500 yıl öncesinden bize miras yere,göğe sığmayan ihtişamı ile KARİYE CAMİİ-MÜZESİNİ ziyaret ettim…İlk ziyaretimde , daha camiiye çevrilmemişti,çok etkilenmiştim.. Ayasofya’dan sonra gördüğüm en güzel mozaikler ve fresklerle gözgözeydim,bana ölümsüzlüğü ve kendimi bambaşka bir dünyada hissettiren duvarlara şaşkınlıkla bakıyordum.Bir kere daha, bir kere daha. Bu sefer Camii olarak ziyaretimde daha değişik hislerle dolaştım ,bana soluduğum hava daha sıcak,daha biz gibi geldi ,evet galiba her şey daha iyi yerine oturmuştu.. Yapının tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte kimi kaynaklara göre ilk defa 536 yılında Doğu Roma İmparator I. Justinianus döneminde, Aziz Theodore tarafından 4.yy bir nekropol (kutsal mezarlık alanı) üzerine inşa edildiği düşünülmektedir .. Kariye’nin bir diğer önemli yanı ise farklı inanç ve kültürlerin bir arada var olabileceğinin somut kanıtı olmasıdır.
. Manastır ve Kilise(11.yy-1511)
Cami (1511-1945)
Müze (1945-2020)
Cami (2020-günümüz
Kariye’yi gördükten sonra Avrupa’da rönesans yaşanmadan yıllar öncesinden Bizans’ta Rönesans yaşanmış diyebilirim.. Müzedeki altın varaklı, çok ince işçilikle yapılan eserlerle bezeli mozaikler ve freskler hem Hz. İsa’nın ,hem de annesi Hz. Meryem’in hayatlarından kesitler sunmakta,resimli bir tarih şeridi gibi hikaye gözlerimizin önünde canlanmaktadır..Sanatçılar eserlerinde resmettikleri yüzlerin mimiklerini o kadar güzel işlemişler ,ifade etmişler ki,en ufak tebessümü, üzüntüyü, elemi,kederi ve sevinçlerini görebiliyoruz.
Bunların yanında Hristiyanlıkta aziz veya azize olarak kabul edilen din adamlarının freskleri, Hz. Meryem’in kutsanması ve ölümü, Hz. İsa’nın doğumu tasvirli mozaikler de bulunmaktadır. Kilise’nin bu derece sanat eserleriyle dolu olması binayı adeta bir sanat galerisine dönüştürmüştür. Kariye, dünya genelinde Bizans sanatının temsil edildiği birkaç Bizans yapısından biri olma özelliği ile bilinmektedir . 1985 yılında İstanbul’un Tarih Alanları konu başlığı ile (Türkiye’nin) Dünya Mirası Listesi içinde yer almaktadır. 2020 yılının Ağustos ayındaki Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile tekrar camiye çevrilmiş;uzun süren bir restorasyondan sonra 6 Mayıs 2024 tarihinde Kariye Camii ibadete ve ziyarete açılmıştır. Bizans Dönemi’nden günümüze kadar ayakta kalabilen Kariye Camii-Müze kendine hayran bırakan mozaikleri ile türünün tek örneğidir. Mozaiklerde de yazıldığı görülen Khora kelimesinin anlamı ‘kent dışı’, ‘uzak’, ‘taşra’ anlamına gelmektedir. Kariye bu ismin Türkçeleştirilmiş halidir.
İstanbul’un Fatih ilçesinde Edirnekapı semtinde olan Kariye Camii-Müze içerisindeki olağanüstü mozaiklerini ve fresklerini her ne kadar yazarak,fotoğraflayarak anlatmaya çalışsam da en muhteşem ,en görülesi dünyaca ünlü olan Bizans sanatını en ince detaylarına kadar yansıtan tarihi eseri kesinlikle görmenizi öneririm.
Yapı, Fatih Sultan Mehmet'in 1453 te İstanbul'u fethi sırasında hiçbir zarar görmemiştir.1511 yılında kilise Sultan II. Beyazıd’ın sadrazamı Ali Atik Paşa tarafından mihrab ve tek bir minare eklenerek camiye çevrilmiş;bu süre zarfında da mozaik ve fresklerin üzeri beyaz badana ya da alçıyla kaplanmış ,hava ile irtibatının kesilmesi eserlerin korunmasını da sağlamıştır.. Tüm bu şahaser mozaik ve freskler 1948 ve 1958 yılları arasında yürütülen çalışmalarla ortaya çıkarılmıştır. Bugün Kariye, olağanüstü detaylı Hz.İsa ve Hz.Meryem’in hayatından sahneleri, Diriliş (Anastasis) freski, Titiz Bizans mozaik işçiliği, ayrıca geç dönem Bizans mimarisinin zarif plan düzeni sayesinde İstanbul’un en önemli tarihî ve kültürel miras alanlarından biri kabul edilir.
Şehrimizde bu kadar güzel ve tarihe şahitlik etmiş bir eser varken daha çok duyurusu yapılıp tarihimizin bilincine varmamız gerekiyor. Tarihi eserler, yalnızca estetik açıdan değil, taşıdıkları anlam ve belge niteliği bakımından da son derece değerlidir.
Her biri, geçmişten günümüze aktarılan kültürel birer hikâye barındırır. Her eser ait olduğu döneme özgü yapım teknikleri ve malzemeleri ile diğerlerinden ayrılır..
TARİHİ ESERLER TARİHİ YAŞATIR.
Bugün hayranlıkla dünyanın her yerinden ziyaretçi çeken Kariye’de galiba bir iki Türk’ten biriydim.Kendimi çok yabancı hissettim:))
TARİHİ YENİDEN AYAĞA KALDIRANLARA;
NE KADAR TEŞEKKÜR ETSEK AZDIR…
Mimari tür :Yunan haçı planı
Kubbe sayısı :5
Minare sayısı :1
Yapımda kullanılan malzemeler
Tuğla, kesme taş, mermer
DİPNOT:
Sanatta MOZAİK ; bir yüzeyin, farklı renklerdeki küçük parçacıkların yan yana getirilmesi yöntemiyle süslenmesi ve bu şekilde üretilmiş eserdir. Taş, cam, tuğla, metal veya deniz kabuğu gibi çok çeşitli malzemelerden mozaik yapılabilir.
FRESK , ıslak kireç sıva üstüne, ezildikten sonra su ya da su ve kireç bileşimi bir bağlayıcı ile karıştırılan pigmentlerle yapılan resim.
